Castel Goffredo và chức vô địch thứ tám: khoảnh khắc 45–44 định đoạt một trận chung kết

Điểm số dừng ở 45–44, và trên băng ghế của Brunetti Castel Goffredo không ai đứng dậy ngay. Game thứ hai của trận chung kết Supercoppa Italiana Femminile lần thứ chín đã đi qua hai match point của Tennistavolo Norbello, qua những pha bóng mà chỉ cần chậm nửa nhịp là chức vô địch đổi chủ. Đội của Giám đốc kỹ thuật Alfonso Laghezza sống sót, gỡ hòa 1–1, rồi bước vào game ba và thắng 45–28. Cộng ba game: 130–117.

Tôi theo chân đội trẻ đủ lâu để biết: hào quang đến sau, nước mắt đến trước. Những trận như thế này không được quyết định ở điểm số cuối cùng, mà ở khoảng lặng ngay trước nó — khoảnh khắc một đội vừa đánh rơi hai cơ hội và phải bước vào bàn với đôi tay còn run.

Supercoppa Italiana Femminile là sân chơi mở màn mùa giải của bóng bàn nữ Ý, lần này là kỳ thứ chín. Hai đội góp mặt là hai câu lạc bộ mạnh nhất của giải vô địch quốc gia: Brunetti Castel Goffredo và Tennistavolo Norbello. Đây là giải cấp câu lạc bộ nội địa, không thuộc hệ thống tính điểm của ITTF hay WTT, nên không có điểm xếp hạng thế giới nào được trao. Chi tiết đó quan trọng khi đọc tỉ số tổng 130–117: nó đo phong độ trong một buổi tối, không đo vị trí trên bảng xếp hạng.

Thể thức là điểm đáng chú ý nhất. FITeT, liên đoàn bóng bàn Ý, giữ nguyên mô hình relay năm thứ hai liên tiếp: các tay vợt xoay người sau mỗi năm điểm và mỗi game chạy tới 45 điểm. Một game như vậy có khoảng chín lần thay người, một trận ba game có khoảng hai mươi bảy lần. Không tay vợt nào có thể gánh một game theo nghĩa thông thường.

Đội hình Castel Goffredo gồm Nikoleta Stefanova, Arlia, Cecilia Cicuttini và Marinelli. Norbello mang tới Kolish, Ana Tofant — tuyển thủ Slovenia — và Moretti. Bên thắng xếp bốn người, bên thua xếp ba; dưới thể thức xoay năm điểm, chênh lệch ấy tạo ra nhiều phương án ghép cặp hơn cho đội bóng của Laghezza.

Castel Goffredo đã thắng tám trong chín lần Supercoppa được tổ chức, nhưng chính Laghezza nói rằng năm ngoái họ thua trận chung kết khá dễ dàng. Vương triều của họ từng bị phá. Đó là tầng bối cảnh cần thiết trước khi đọc game thứ ba.

Rồi đến phần kỹ thuật.

Thể thức relay biến chiến thuật thành bài toán độ sâu đội hình. Với 45 điểm và chín lần xoay, kết quả một game phụ thuộc vào việc cả bốn tay vợt giữ được mức ổn định gần nhau, chứ không phụ thuộc vào việc ai có cú thuận tay mạnh nhất. Một tay vợt vào cảm hứng cũng chỉ kéo dài được năm điểm trước khi bị rút khỏi bàn. Cơ chế này chặn đà hưng phấn đúng lúc nó bắt đầu có giá trị, đồng nghĩa với việc nó làm phẳng ưu thế cá nhân và đẩy phương sai lên cao. Những đội có người thứ tư tốt hơn sẽ hưởng lợi nhiều hơn những đội có một ngôi sao.

Hệ quả thứ hai nằm ở cửa sổ can thiệp của huấn luyện viên. Mỗi lần xoay là một lần được nói. Trong thể thức 11 điểm truyền thống, một trận chỉ có vài khoảng nghỉ và người ta thường chờ sang game sau mới thay đổi; ở đây, gần chục lần mỗi game, người ta có thể chọn ai vào bàn ở khung điểm nào, ai đối diện với ai. Phát biểu của Laghezza vì thế đáng được đọc như dữ kiện chiến thuật, chứ không phải lời khen xã giao: "sau đó họ có những điều chỉnh chiến thuật giúp họ nắm quyền kiểm soát". Điều chỉnh ấy rơi đúng vào khoảng giữa game hai và game ba, và nó biến một trận thắng sát nút 45–44 thành một trận thắng 45–28.

Trình tự bản lề của cả trận gói trong hai tỉ số: 45–44, rồi 45–28. Norbello có hai match point ở game hai và không tận dụng được. Ở thể thức xoay năm điểm, một cú vấp ở match point không kịp được chữa trong game đó — game kết thúc ngay, và người ta bước vào game mới với trạng thái tâm lý mới. Khoảng cách 17 điểm ở game ba vì thế đọc được theo hai cách: hoặc Castel Goffredo thực sự mạnh hơn một bậc, hoặc Norbello bước vào game quyết định với cái giá tâm lý của hai điểm đã đánh rơi. Dữ liệu công khai không cho phép tách hai khả năng này. Mẫu chỉ có một trận, nên tôi chỉ dám ghi nhận đây là dấu hiệu mạnh, không phải bằng chứng.

Có một chi tiết nữa trong cách xếp người. Bốn tay vợt so với ba, dưới thể thức xoay, là quyền chọn thế trận. Người ta có thể giấu một tay vợt yếu hơn vào những khung điểm ít rủi ro, hoặc đẩy tay vợt mạnh nhất ra đối diện với đối thủ yếu nhất hai lần trong một game. Bản tin không nêu chi tiết ghép cặp, nên đây là suy luận, và tôi để mức tin cậy thấp.

Về cá nhân, hai cái tên đáng chú ý nhất nằm ở hai đầu đường cong sự nghiệp. Nikoleta Stefanova là trụ cột lâu năm, sống ở Castel Goffredo nhiều năm, được chủ tịch câu lạc bộ Franco Sciannimanico nhắc tới như một trong số họ. Cecilia Cicuttini thì rất trẻ và được chính chủ tịch gọi là xuất sắc, đóng góp đáng kể trong một trận chung kết có danh hiệu. Ở tuổi 16, người ta thấy ngôi sao. Ở tuổi 23, người ta mới thấy con người. Cicuttini chưa tới tuổi 23, và cô vừa được đưa vào đúng loại trận mà người ta thường giấu tài năng trẻ đi.

Phần dữ liệu còn thiếu thì phải nói rõ. Bản tin của Liên đoàn Bóng bàn châu Âu không có thống kê giao bóng, nhận giao bóng hay tỷ lệ thắng pha bóng cho bất kỳ tay vợt nào. Mọi nhận định về kỹ thuật cá nhân trong bài này, vì thế, chỉ là suy luận từ kết quả tập thể. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các giải trẻ châu Á và châu Âu, giới hạn này quen thuộc: các giải cấp câu lạc bộ châu Âu hiếm khi công bố dữ liệu chi tiết, và người viết buộc phải chọn giữa im lặng và nói rõ mức độ chắc chắn của mình.

Phần gây tranh cãi nằm ở chỗ khác.

Một chức vô địch dưới thể thức phương sai cao đo độ sâu của đội hình tốt hơn đo đội bóng mạnh nhất. Nếu Norbello có hai match point và chỉ thua game hai một điểm, khoảng cách thực lực giữa hai đội hẹp hơn nhiều so với tỉ số tổng 130–117 gợi ra. Khoảng cách 17 điểm ở game ba là hệ quả của một chuỗi sự kiện tâm lý, và thể thức relay — với việc cắt đà hưng phấn mỗi năm điểm — là môi trường lý tưởng để loại sự kiện đó khuếch đại thành một tỉ số trông như cách biệt tuyệt đối. Đọc 45–28 như bằng chứng về đẳng cấp là đọc quá xa dữ liệu.

Chuyện không có cầu thủ nước ngoài mà chủ tịch Sciannimanico nhấn mạnh cũng cần được đặt đúng chỗ. Đó là một tuyên bố về mô hình phát triển — những tay vợt sinh ra và lớn lên ở Castel Goffredo — và nó chỉ có nghĩa khi đặt cạnh việc các câu lạc bộ đối thủ quen dùng người nhập khẩu, như Ana Tofant người Slovenia bên phía Norbello. Nhưng chính Stefanova lại là tay vợt gốc nước ngoài, sống lâu năm ở đây, và được xem là một trong số họ. Ranh giới giữa cầu thủ địa phương và cầu thủ nhập khẩu trong bóng bàn câu lạc bộ châu Âu vốn đã mờ, và một câu nói trong ngày vô địch không đủ để vẽ lại nó. Dưới lớp sương mù của bản hợp đồng là một tầng trầm tích chưa ai đào tới.

Còn một điều dễ bị bỏ qua: danh hiệu thứ tám trong chín lần nghe như sự thống trị tuyệt đối, nhưng kỳ thứ tám đã không thuộc về họ. Laghezza nói đội bóng quyết tâm mang cúp về lần này. Một đội thắng tám trên chín lần vẫn phải nói bằng ngôn ngữ của người vừa mất thứ gì đó.

Với một câu lạc bộ quy mô này, thứ đáng theo dõi tiếp không phải là chiếc cúp mà là việc Cicuttini được đưa vào sân ở đúng trận quyết định và đã đóng góp. Mùa giải nào cũng màu mỡ, nhưng chỉ ai đủ kiên nhẫn mới gặt được hạt giống muộn. Một tay vợt trẻ được thử ở trận chung kết năm nay sẽ là người gánh đội hình ở trận chung kết ba năm nữa, và không ai ghi lại khoảnh khắc đó trong bảng thành tích.

Câu hỏi để lại sau trận này không phải là Castel Goffredo đã vô địch lần thứ mấy. Mà là: một thể thức được thiết kế cho khán giả, với những lần xoay người mỗi năm điểm, liệu còn đủ sức phân biệt đội bóng mạnh hơn — hay nó chỉ đang chọn ra đội bóng dày hơn, và để phần còn lại cho may mắn?